مقایسه چرخه زندگی بازدانگان و نهاندانگان

در تمامی گیاهان نهاندانه و بازدانه پوسته دانه از سخت شدن پوشش تخمک ایجاد می شود.در نتیجه پوسته دانه دارای سلولهای دیپلوئیدی مشابه سلولهای والد ماده است.

 نقش پوسته، حفاظت از رویان در برابر صدمات فیزیکی و شیمیایی است. علاوه بر آن، پوسته مانع از رسیدن آب و اکسیژن به رویان می شود. نتیجه جالب این خاصیت، این است که دانه ها درون گیاه مادر نمی رویند. در واقع تا هنگامی که دانه درون میوه است و از گیاه مادر جدا نشده، پوسته سالم مانع از رسیدن آب و اکسیژن به رویان می شود و دانه نمی روید. پس از خروج دانه از درون میوه، پوسته دانه در اثر عوامل محیطی صدمه می بیند و با رسیدن آب و اکسیژن به رویان، رویش دانه آغاز می شود.

مقدمه

  • بسیاری از گیاهان به هر دو روش جنسی و غیر جنسی تولید مثل می کنند.
  • گیاهان از تغییر و تکامل جلبک های سبز پر سلولی به وجود آمده اند.
  • گیاهان می توانند آب را جذب کرده و در خود ذخیره کنند ، این ویژگی امکان زندگی در خشکی را برای آنها فراهم کرده است.
  • بزرگترین جاندار کره ی زمین درختی به نام سکویا با بیش از ۱۰۰ متر ارتفاع و ۷ متر قطر است.
  • گیاهان از نظر آوند دو دسته اند ۱- آوند داران و ۲- بدون آوند ها که گیاهان بدون آوند فقط خزه گیان هستند.
  • گیاهان از نظر دانه نیز دو دسته اند ۱- دانه دار و ۲- بدون دانه که خزه گیان و نهانزادان آوندی بدون دانه اند و بقیه دانه دار.
  • تولید دانه یکی از سازگاری های مهم گیاهان برای زندگی در خشکی است.
  • گیاهان دانه دار خود دو دسته اند ۱- بازدانگان که همان مخروط داران هستند و ۲- نهاندانگان که خود شامل تک لپه ای ها و دو‌لپه‌ای‌ها هستند.
  • در میان گیاهان فقط نهاندانگان گل دار محسوب می شوند.
  • خزه گیان جزء گیاهان بدون آوند هستند ، کوچکند، پیکر ساده ای دارند، ریشه و ساقه و برگ ندارند و مواد غذایی و آب را از راه انتشار و اسمز منتقل می کنند و چون ریشه ندارند باید در محیط های آبکی و مرطوب رشد کنند.
  • خزه گیان به دو دلیل باید در محیط مرطوب باشند ۱- نداشتن آوند و ریشه ۲- برای تولید مثل و جابجایی گامت نر.

تولید مثل جنسی در گیاهان بدون دانه (خزگیان)- تولید مثل خزه

  • خزه مثل همه ی گیاهان دارای چرخه ی تناوب نسل است که شامل مراحل اسپوروفیتی و گامتوفیتی است.

مراحل تولید مثل :

  1. گیاه اصلی در خزه گامتوفیت است و دو نوع گامتوفیت نر و ماده به صورت جدا وجود دارند ، گامتوفیت نر تولید آنتریدی و گامتوفیت ماده تولید آرکگن می کند.( آنتریدی و آرکگن ساختارهایی چند سلولی هستند که گامت تولید می کنند)
  2. آنتریدی سرانجام آنتروزوئید دو تاژکی (گامت نر) را می سازد و آرکگن سرانجام تخمزا (گامت ماده ) را به وجود می آورد.
  3. بعد از رسیدن آنتریدی دهانه آن باز شده و آنتروزوئید های دوتاژکی آزاد شده و با شنا خود را به آرکگن و تخمزا می رسانند و عمل لقاح انجام شده و بر روی گامتوفیت ماده سلول تخم به وجود می آید.(با تشکیل سلول تخم مرحله ی اسپوروفیتی آغاز می شود)
  4. بر روی گامتوفیت ماده سلول تخم با تقسیمات میتوزی پی در پی خود اسپوروفیت را به وجود می آورد.
  5. اسپوروفیت خود شامل دو بخش تار و هاگدان است که درون هاگدان با تقسیمات میوزی هاگها یا همان اسپورها به وجود می آیند.
  6. بعد ازرسیدن هاگها ، هاگدان باز شده و هاگ ها توسط آب و باد پراکنده می شوند.
  7. با قرار گرفتن هر هاگ در محیط مناسب ، شروع به رویش و تقسیم کرده و گامتوفیت ها را به وجود می آورند.

نکته ها :

  1. در خزه ، گامتوفیت گیاه اصلی است ، سبز رنگ است و فتوسنتز می کند و درشت تر از اسپوروفیت است.
  2. در خزه ، اسپوروفیت کاملا وابسته به گامتوفیت است ، زرد رنگ است ، فتوسنتز نمی کند و بر روی گامتوفیت ماده قرار دارد.
  • در خزه (و کلا در گیاهان) برای تولید گامت ، تقسیم میتوز و برای تولید هاگ یا اسپور تقسیم میوز صورت می گیرد.
  1. در خزه ، گامت نر با داشتن دو تاژک برای شنا و جابجایی نیاز به آب و رطوبت دارد.

تولید مثل در نهانزادان آوندی تولید مثل سرخس

  • این گیاهان دارای آوند هستند و در مکان های مرطوب و سایه دار گشترش دارند زیرا تولید مثل آنها وابسته به آب سطحی است.

مراحل تولید مثل :

  1. در زیر گامتوفیت سبز رنگ قلبی شکل که پروتال نام دارد ، اندام آرکگن و آنتریدی به وجود می آیند.
  2. آنتریدی تولید آنتروزوئید دو تاژکی و آرکگن تولید تخمزا می کند.
  3. آنتروزوئید آزاد شده و با شنا خود را به تخمزا رسانده و عمل لقاح صورت گرفته و سلول تخم به وجود می آید.
  4. از رشد و تقسیم سلول تخم بر روی پروتال ، اسپوروفیت به وجود می آید که سبز رنگ است و بعد از تکمیل شبیه یک برگ بزرگ است و به آن برگ شاخه گفته می شود.
  5. دسته های هاگدانی به نام هاگینه در سطح پشتی برگ شاخه به وجود می آید که بعد از رسیدن تولید تعداد زیادی هاگ می کنند.
  6. هاگ ها بعد از رسیدن و آزاد شدن و قرار گرفتن در محیط مناسب ، رویش و تقسیم انجام داده و گامتوفیت ها (پروتال ها) را به وجود می آورند.

نکته ها :

  1. در سرخس ها هم اسپوروفیت و هم گامتوفیت سبز رنگ اند و توانایی فتوسنتز دارند.
  2. در سرخس ها ، اسپوروفیت گیاه اصلی است و درشت تر از گامتوفیت است.
  • در سرخس ها ، اسپوروفیت فقط دراوایل رشد خود به گامتوفیت وابسته است ولی بعد از مدتی پروتال از بین رفته و اسپوروفیت مستقل خواهد شد.

تولید مثل گیاهان دانه دار

  • تولید مثل این گیاهان ویژگی هایی به شرح زیر دارد:
    1. گامتوفیت این گیاهان میکروسکوپی است.
    2. هاگ ها در اسپوروفیت باقی می مانند و گامتوفیت ها را درون اسپوروفیت به وجود می آورند.
    3. گامتوفیت نر در این گیاهان به دانه گرده تمایز می یابد و گامتوفیت ماده در تخمک که بخشی از اسپوروفیت است به وجود می‌آید.
    4. بعد از لقاح ، تخمک و محتویات آن تبدیل به دانه می شود.
    5. این گیاهان برای لقاح نیازی به آب سطحی ندارند.
    6. در این گیاهان دانه ی گرده (گامتوفیت نر) در طی گرده افشانی جابجا می شود و با قرار گرفتن بر روی بخش تولید مثلی ماده لوله ی گرده را به وجود می آرود که گامت نر را به تخمزا می رساند.

الف) تولید مثل دربازدانگان – تولید مثل کاج

  • این گیاهان موفق ترین گیاهان برای زندگی در خشکی هستند.
  • سهمی از این موفقیت مربوط به بخش های تخصص یافته ای است که به منظور نمو دانه به وجود آمده اند و مخروط نام دارند.
  • مخروط ها اجتماعی از برگ های تغییر شکل یافته هستند که پولک نامیده می شوند.
  • بازدانگان دو نوع مخروط دارند ۱- مخروط های نر و ۲- مخروط های ماده
  • در زیر پولک های مخروط های نر ، کیسه ی گرده تشکیل می شود که دانه های گرده را به وجود می آورند و تخمک ها در سطح بالایی پولک هی مخروط ماده ظاهر می شوند.
  • در بیشتر بازدانگان مخروط های نر و ماده بر روی یک گیاه به وجود می آیند.

مراحل تولید مثل :

الف) در بخش ماده

  1. هر تخمک شامل پارانشیم خورش ، یک پوسته و منفذی به نام سفت است که در دومین سال تشکیل تخمک یکی از سلول های پارانشیم خورش با تقسیم میوز ۴ سلول به وجود می آورد که فقط یکی از آنها باقی مانده و با تقسیمات میتوزی پی در پی خود ، بافتی را به نام آندوسپرم ( همان گامتوفیت ماده ) را به وجود می آرود .
  2. در هر آندوسپرم ، چند آرکگن به وجود می آید و هر آرکگن یک سلول تخمزا به وجود می آورد.

ب) در بخش نر

  1. در مخروط نر کیسه های گرده به وجود می آیند که درون این کیسه ها سلول هایی وجود دارند که با تقسیم میوز خود ، دانه ی گرده ی نارس را به وجود می آروند.
  2. هر سلول دانه ی گرده ی نارس با دو بار تقسیم میتوز پی در پی چهار سلول ایجاد می کند که بعدا اطراف آنها را پوسته ی سختی فرا می گیرد که در این حالت دانه ی گرده رسیده است.
  3. دانه ی گرده ی رسیده دارای دو بال است ( از فاصله گرفتن پوسته ی داخلی و خارجی دانه ی گرده) و توسط باد جابجا شده به مخروط ماده و تخمک می رسد.

ج) لقاح

  1. بعد از قرار گرفتن دانه ی گرده بر دوی تخمک یکی از سلول های آن به نام سلول رویشی ایجاد لوله ی گرده می کند ، سلول دیگری به نام زایشی در لوله گرده تقسیم میتوز انجام داده و دو آنتروزوئید(گامت نر) به وجود می آرود که فقط بکی از آنها با سلول تخمزا ادغام و لقاح انجام می شود و سلول تخم به وجود می آید.
  2. سلول تخم به همراه تخمک ، دانه را به وجود می آرود به این صورت که :
  • i- پوسته ی تخمک بعدا پوسته ی دانه را به وجود می آرود.
  • ii- آندوسپرم ، بخش ذخیره ای دانه را به وجود خواهد آورد.
  • iii- و سول تخم با تقسیمات میتوزی خود رویان دانه را تشکیل خواهد داد.
  1. به مخروط های ماده بعد از لقاح و تشکیل دانه ، مخروط های دانه گفته می شود.
  2. مخروط های دانه سرانجام بعد از رسیدن کامل باز شده و دانه را به اطراف پراکنده خواهند کرد.
  3. دانه ی رسیده ی کاج دارای بالی است که مانند تیغه های هلیکوپتر در هنگام افتادن دانه را می چرخاند و باعث دور شدن دانه از گیاه اصلی می شود.

ب ) تولید مثل نهاندانگان (گیاهان گل دار)

  • گامتوفیت نهاندانگان در گل ها تمایز می یابند.
  • گل ها دارای ۴ بخش هستند ۱- کاسبرگ ۲- گلبرگ ۳ – پرچم ۴- مادگی
  • گلی که دارای هر ۴ حلقه باشد گل کامل و گلی که فاقید یک یا چند تا از این حلقه ها باشد گل ناکامل نامیده می شود.
  • گلی که حلقه های پرچم و مادگی را دارد گل دو جنسی و گلی که فاقد یکی از این حلقه ها باشد گل تک جنسی نامیده می شود.
  • روشن است که گل تک جنسی یک نوع گل ناکامل است.
  • اکثر گل ها ، گلبرگ هایی با رنگ درخشان و دارای شهد و بوی قوی و شکل هایی جذاب برای جانوران گردهافشان هستند و آنها را به سمت خود می کشند.
  • نمونه ی جانوران گرده افشان حشره ها ، پرندگان و خفاش ها می باشند.
  • گل ها منبع غذایی جانوران گرده افشان هستند.
  • دانه ی گرده منبع غنی پروتئین برای زنبور ها است.
  • زنبور ها گل را در ابتدا با استفاده از بو و سپس از طریق رنگ و شکل شناسایی می کنند.
  • زنبور ها معمولا گرده افشانی گل هایی به رنگ های آبی یا زرد را انجام می دهند.
  • حشره هایی که در شب تغذیه می کنند به سمت گل های سفید رنگ دارای رایحه ی قوی می روند.
  • انواع مگس ها ی گرده افشان ، گرده ی گل هایی را که بویی شبیه به گوشت گندیده دارند ، می افشانند.
  • مرغ شهد خوار نمونه ی پرندگان گرده افشان است.
  • خفاش ها ، گل های سفیدی را که در شب باز می شوند ، گرده افشانی می کنند.
  • گرده افشانی بسیاری از گل ها مانند چمن ها و بلوط ها توسط باد انجام می گیرد.
  • گل هایی که گرده افشانی انها توسط باد انجام می شود ، معمولا کوچک ، فاقد رنگ ها درخشان ، بوهای قوی و شیره هستند و معمولا کاسبرگ و گلبرگ ندارند و مقادیر فراوانی نیز دانه ی گرده تولید می کنند.

مراحل تولید مثل :

الف) بخش ماده :

  1. مادگی از یک یا چند برچه تشکیل شده است که هر برچه شامل ۱- کلاله ۲- خامه ۳- تخمدان است.
  2. تخمدان بخش متورم انتهایی برچه است که درون آن تخمک تشکیل می شود و پایه ای به نام خامه دارد که به کلاله ختم می شود . کلاله متورم و چسبناک است.
  3. تخمک دارای پارانشیم خورش ، منفذ سفت و دو پوسته است ، یکی از سلول های خورش رشد کرده و تقسیم میوز انجام می دهد و ۴ سلول هاپلوئید به وجود می آورد (معادل هاگ ) که یکی از آنها سه بار متوالی تقسیم میتوز انجام میدهد و یک بخش ۸ سلولی به نام کیسه ی رویانی ( گامتوفیت ماده ) را به وجود می آورد.
  4. ۸ سلول درون کیسه ی رویانی به این صورت آرایش می یابند که سلول تخمزا به همراه دو سلول دیگر در نزدیکی سفت قرار میگیرد ، دو سلول در وسط که سلول دو هسته ای نامیده میشود ، و سه سلول در بخش انتهایی کیسه ی رویانی قرار می گیرند.

ب ) بخش نر

  1. پرچم دارای دو بخش میله و بساک است که بساک در بخش بالایی میله قرار می گیرد.
  2. کیسه های گرده درون بساک به وجود می آیند ، درون کیسه ی گرده سلول هایی تقسیم میوز انجام می دهند و هر کدام ۴ سلول هاپلوئید(هاگ) به وجود می آورند که با رویش هر کدام دانه ی گرده ی رسیده به وجود می آید.( دو بار میتوز)
  3. دانه ی گرده ی رسیده دارای دیواره ی خارجی و داخلی است و دارای سلول های زایشی و رویشی.
  4. با قرار گرفتن دانه ی گرده ی رسیده بر روی کلاله ی مادگی ، سلول رویشی ایجاد لوله ی گرده کرده و سلول زایشی در داخل لوله ی گرده یک بار دیگر میتوز انجام داده و دو آنتروزوئید (گامت نر) به وجود می آرود.

لقاح و تشکیل دانه :

  1. در گیاهان گل دار لقاح مضاعف است ( دو لقاح صورت می گیرد) یه این صورت که یکی از گامت های نر با سلول تخمزا ترکیب شده و تخم اصلی دیپلوئید ( ۲n ) را به وجود می آرود و گامت نر دیگر با سلول دو هسته ای ترکیب و تخم ترپلوئید ( ۳n ) را می سازد.
  2. تخم اصلی با تقسیمات خود رویان را به وجود خواهد آورد و تخم ترپلوئید با تقسیمات خود بخش ذخیره ای دانه را به نام آلبومن تشکیل خواهد داد.
  3. آلبومن سرشار از مواد غذایی است که رویان ازآن تغذیه خواهد کرد.
  4. برای تشکیل رویان تخم اصلی تقسیم نامساوی انجام میدهد که سلول بزرگتر بخشی را می سازد که رویان را به گیاه مادر متصل نگه می دارد و سلول کوچکتر رویان قلبی شکلی را به وجود خواهد آورد.
  5. دانه از نمو تخم و بافت های تخمک بعد از لقاح به وجود می آید به این صورت که :
  6. پوسته ی تخمک تبدیل به پوسته ی دانه خواهد شد.
  7. آلبومن بخش ذخیره ای دانه را تشکیل خواهد داد.(درمواردی لپه )
  8. تخم اصلی هم رویان را به وجود خواهد آورد.
  • رویان گیاه در واقع اسپوروفیت جدید است.
  • در بعضی نهاندانگان (دو لپه ای ها ) ، مواد غذایی آلبومن به طور کامل جذب رویان می شود و این دانه ها فاقد آلبومن هستند.
  • لپه ها برگ های تغییر شکل یافته ای هستند که بخشی از رویان را تشکیل می دهند و کار آنها ذخیره یا انتقال مواد غذایی به رویان است.
  • در بازدانگان بافت حاوی مواد غذایی ( آندوسپرم) بخشی از گامتوفیت ماده است و پیش از لقاح تشکیل شده است و n یا هاپلوئید است
  • در نهاندانگان بخش ذخیره ای بعد از لقاح و توسط تخم ترپلوئید به وجود می آید و ۳n است.
  • تعداد لپه های رویان بازدانگان دو یا بیشتر است مثلا رویان کاج دارای ۸ لپه است.
  • رویان بعضی از نهاندانگان یک لپه دارد و تک لپه ای نام دارند و آنهایی که دو لپه دارند دو لپه ای نامیده می شوند.

نکات فصل نهم- درس زیست شناسی– سوم تجربی – تولید مثل گیاهان- قسمت دوم

  • بیشتر گیاهان می توانند به روش غیر جنسی تولید مثل کنند که افراد حاصل از نظر ژنتیکی کاملا همانند گیاه والد خواهند شد.
  • در تولید مثل غیر جنسی ، بخش های رویشی گیاه مانند ساقه ها ، ریشه ها و برگ ها نقش دارند.
  • تولید مثل گیاه از طریق بخش های رویشی گیاه ، تولید مثل رویشی نام دارد.
  • ساقه های رونده ، پیازها ، بنه ها ، غده ها و ریزوم ها همه انواعی از ساقه های تغییر شکل یافته اند که گیاه با استفاده از آنها تولید مثل رویشی انجام می دهد.
  • ساقه ی رونده ، در سطح خاک به صورت افقی رویش می کند . مثلا در توت فرنگی.
  • پیاز ساقه ای بسیار کوتاه با برگ ها ی ضخیم و گوشتی است و مخصوص تک لپه ای ها است مانند پیاز خوراکی ، نرگس و لاله.
  • ریزوم ، ساقه ای زیر زمینی و افقی است مانند زنبق و سرخس.
  • غده ، ساقه ای زیر زمینی و گوشتی است مانند سیب زمینی.
  • در بیشتر گیاهان تولید مثل رویشی سریعتر از تولید مثل جنسی است و به سرعت باعث پراکندگی گیاه در محیط می شود مثلا در خزه ها و چمن ها با این روش به سرعت پراکنده می شوند.
  • انسان به روش های زیر باعث تکثیر گیاهان می شود:
  1. تکثیر گیاهان با استفاده از بخش هایی که برای تولید مثل رویشی اختصاص نیافته اند.مثلا قطعات ساقه ی گیاه برگ بیدی یا استفاده از برگ گیاه بنفشه ی آفریقایی.
  2. پیوند زدن که در این روش جوانه ای از درخت مطلوب به درخت دیگری پیوند زده می شود. به این جوانه پیوندک و درختی که پیوند روی ان انجام می شود ، پایه ی پیوند نامیده می شود.
  3. فن کشت بافت که دراین فن ، قطعاتی از گیاه روی محیط کشت سترون (بی میکروب) کشت داده می شود که در نهایت گیاهچه های جدیدی حاصل خواهد شد که در محیط مناسب برده و کاشته می شوند.
    • پیوند زدن در بسیاری از درختان میوه ، بادام و یا گل سرخ های دورگه انجام می شود.
    • نمونه ی قطعه قطعه کردن در درختان زینتی ، درختچه ها و انجیر و سیب زمینی و … صورت می گیرد.
    • کشت بافت در ارکیده ، سیب زمینی و بسیاری از گیاهان آپارتمانی صورت می گیرد.

مقایسه چرخه زندگی بازدانگان و نهاندانگان

بازدانگان

نهاندانگان

دانه روی پولک مخروط ماده است

دانه درون میوه است

اندوخته n کروموزومی است

اندوخته n3 کروموزومی است

اندوخته قبل از لقاح تشکیل می­شود

اندوخته بعد از لقاح تشکیل می­شود

دانه بالدار است

دانه بدون بال است

گامتوفیت ماده، آندوسپرم است

گامتوفیت ماده، کیسه رویانی است

دانه گرده رسیده چهار سلول دارد

دانه گرده رسیده دو سلول دارد

دانه گرده نارس با دوبار میتوز به دانه گرده رسیده تبدیل می­شود

دانه گرده نارس با یکبار میتوز به دانه گرده رسیده تبدیل می­شود

در سال دوم یکی از سلول­های پارانشیم خورش تقسیم می­شود

در سال اول یکی از سلول­های پارانشیم خورش تقسیم می­شود.

کیسه گرده، زیر پولک مخروط نر است

کیسه گرده در بساک تشکیل می­شود

تخمک روی پولک مخروط ماده است

تخمک در تخمدان مادگی است

آرکگن تشکیل می­شود.

آرکگن تشکیل نمی­شود.

اندام زایشی مخروط است

اندام زایشی گل است

عنصر آوندی ندارد

عنصر آوندی دارد

بصورت درخت و درختچه­های چوبی است

بصورت علفی، درخت و درختچه­های چوبی است

۸۴۰ گونه دارد

۳۰۰ هزار گونه دارد

(Visited 603 times, 1 visits today)

شاید این مطالب را هم دوست داشته باشید

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Click to Insert Smiley

SmileBig SmileGrinLaughFrownBig FrownCryNeutralWinkKissRazzChicCoolAngryReally AngryConfusedQuestionThinkingPainShockYesNoLOLSillyBeautyLashesCuteShyBlushKissedIn LoveDroolGiggleSnickerHeh!SmirkWiltWeepIDKStruggleSide FrownDazedHypnotizedSweatEek!Roll EyesSarcasmDisdainSmugMoney MouthFoot in MouthShut MouthQuietShameBeat UpMeanEvil GrinGrit TeethShoutPissed OffReally PissedMad RazzDrunken RazzSickYawnSleepyDanceClapJumpHandshakeHigh FiveHug LeftHug RightKiss BlowKissingByeGo AwayCall MeOn the PhoneSecretMeetingWavingStopTime OutTalk to the HandLoserLyingDOH!Fingers CrossedWaitingSuspenseTremblePrayWorshipStarvingEatVictoryCurseAlienAngelClownCowboyCyclopsDevilDoctorFemale FighterMale FighterMohawkMusicNerdPartyPirateSkywalkerSnowmanSoldierVampireZombie KillerGhostSkeletonBunnyCatCat 2ChickChickenChicken 2CowCow 2DogDog 2DuckGoatHippoKoalaLionMonkeyMonkey 2MousePandaPigPig 2SheepSheep 2ReindeerSnailTigerTurtleBeerDrinkLiquorCoffeeCakePizzaWatermelonBowlPlateCanFemaleMaleHeartBroken HeartRoseDead RosePeaceYin YangUS FlagMoonStarSunCloudyRainThunderUmbrellaRainbowMusic NoteAirplaneCarIslandAnnouncebrbMailCellPhoneCameraFilmTVClockLampSearchCoinsComputerConsolePresentSoccerCloverPumpkinBombHammerKnifeHandcuffsPillPoopCigarette